Slapstick is het niet. En echte moppen worden er ook niet getapt in Megane. De humor zit hem vooral in de absurdistische situatie waar hoofdpersoon Taeko in terechtgekomen is. Taeko is een gestresste professor uit Tokyo die op zoek is naar rust. Ze denkt die rust te vinden op een paradijselijk eiland, in hotel Hamada. Ontspannen kan Taeko zeker op het eiland, maar dat gaat haar niet erg makkelijk af. Als ze toch wat vertier zoekt en hoteleigenaar Yuji vraagt naar bezienswaardigheden, weet hij niet hoe hij moet reageren. ‘Bezienswaardigheden,’ stamelt Yuji verbaasd, ‘die zijn hier helemaal niet.’

Taeko’s vakantie is toch niet wat ze ervan verwacht: de lokale bevolking wil contact met haar en dringt zich aan Taeko op. De professor belichaamt in Megane de Westerse stedeling: gestresst, afstandelijk en ze wil vooral met rust gelaten worden. ‘s Morgens wordt ze gewekt door Sakura (meesterlijk minimalistisch gespeeld door Masako Matai), die haar keer op keer verzoekt mee te doen met de ochtendgymnastiek op het strand. Heel de dag kwebbelt Haruna, biologielerares op de plaatselijke middelbare school, tegen haar aan. En Yuji wil dolgraag dat ze elke ochtend en avond met Sakura, Haruna en hem de maaltijd nuttigt.

Regiseusse Ogigami, draaide haar vorige film, Kamome shokudô uit 2006, in Helsinki en was onder de indruk van de rust van de Finnen. Ze besloot op zoek te gaan naar de kalme kant van Japan. Dat is haar gelukt. Niet alleen de personages en de omgeving in Megane zijn kalm, de hele film ademt rust. Megane is stil, minimalistisch en strak gekaderd. Ook opvallend is het kleurgebruik; de hele film is voorzien van een lichte pastelgloed.

Ondanks het feit dat er niets gebeurd in Megane, prikkelt de film wel. Zal het Taeko lukken om te gaan met de locals en te ontspannen? Het meest interessante aan de film is de denkwijze van de eilandbewoners: Wat je doet is niet belangrijk; het nu telt. Een wijze les.

Nothing Personal

Nothing Personal won op het film festival van Locarno afgelopen juni vier Gouden Luipaarden (Beste Actrice, Beste Debuut, Internationale Persprijs en de Jeugdprijs), trok volle zalen op de afgelopen editie van het Nederlands Film Festival en sleepte vier Gouden Kalveren (voor Beste Speelfilm, Regie, Camera en Sound Design) in de wacht. Het regiedebuut van Urszula Antoniak zal vanaf 10 december gaan draaien in de bioscopen, maar op het Leids Film Festival was Antoniaks eersteling al eventjes geprogammeerd. En terecht.

In Nothing Personal vertrekt Anne (gespeeld door Lotte Verbeek) naar Ierland om een trektocht door de natuur te maken. Al reizend komt ze terecht bij Martin (Stephen Rea); een in een vrijstaand huis wonende weduwnaar. De eerste ontmoeting is tekenend voor de ontwikkeling van hun verdere relatie. Als de Ier Anne vraagt wie ze is, schertst ze dat dat “none of his fucking business is”, waarop Martin op zijn beurt het bankje waarop Anne zit in elkaar schopt. Toch gaat Anne in Martins moestuin aan de slag, in ruil voor onderdak en eten.

Nothing Personal is een film die haar kijkers serieus neemt. Alles blijft in het midden en kan zelf door de kijker worden ingevuld. Zo weten we niet waarom Anne door Ierland reist of waarom ze Martin op afstand houdt. De motieven van Martin zijn eveneens onduidelijk. De film bevat weinig dialoog, een keuze waarmee uitleggerige scenes worden vermeden. Verder worden we getrakteerd op prachtige stills van Iers landschap. Dat de film niet echt tempo heeft, is dankzij de mooie beelden geen straf. Daarbij houden de ontwikkelingen tussen Anne en Martin Nothing Personal toch spannend.

Gigantic

Brian Weathersby, 28 en wensouder van een Chinees adoptiekindje, krijgt een mooi meisje binnen in de beddenwinkel waar hij werkt. Het meisje, Happy Lolly genaamd, test een bed en valt prompt in slaap. Brian wordt verliefd op haar en een liefdesgeschiedenis is geboren.

Gigantic wordt in het festivalprogramma aangeduid als “surrealistisch liefdesverhaal”. In werkelijkheid is het een vrij gewoon “boy meets girl” verhaal. Het zijn vooral de personages rond Brian en Lolly die nogal bizar zijn. De ouders van Brian zijn zacht gezegd prettig gestoord. Een van de anekdoktes uit Brians jeugd is bijvoorbeeld dat zijn vader piñatas maakte van dictators; kleine Brian had op 6-jarige leeftijd de eer om Pol Pot kapot te slaan. De vader van Happy, gespeeld door John Goodman, is een rijke kunstverzamelaar met zwakke rug. Hij vindt de partnerkeuze van zijn dochter maar matig en de wens van zijn schoonzoon om in zijn eentje een baby te adopteren merkwaardig. Het humoristische vaatje waar veel van de snedige opmerkingen uit worden getapt.

Gigantic is een weinig vernieuwende romantische komedie met net even te weinig vaart. Daartegenover staan sympathieke personages die onderhoudende dialogen voeren. En, godzijdank, John Goodman.

Hipsters

De communistische jaren vijftig in de Sovjet-Unie. Niet echt een tijdperk waarin jonge mensen meteen opsprongen om een vreugdedansje te doen. Of misschien juist wel? In de vrolijke musical Hipsters proberen jonge Russen te ontsnappen aan het communistisch regime door zich in fel gekleurde kleding te hullen, te zingen en te dansen op Amerikaanse rock ‘n roll. Ze noemen zich hipsters en trekken zich niets aan van hun grauwe omgeving.

Moskou 1955. Er is een wild hipster-feest aan de gang. Katya, Mels en nog vele andere KGB-ers hebben één missie: het feest radicaal tot haar einde brengen. “Elke hipster is een potentiële crimineel”, is immers het motto. Met veel lawaai vallen ze het etablissement binnen waar de hipsters uit hun dak gaan. De hipsters worden met grof geweld tegen de grond geduwd en hun haren en kleding worden aan gort geknipt. De mooie Polza weet te ontsnappen, Mels zet de achtervolging in. In plaats van geweld volgt een gesprek, waardoor Mels eerder gefascineerd raakt door de hipsters dan dat hij ze als staatsvijanden ziet. Die fascinatie slaat al snel om in een transformatie; Mels laat zijn KGB-schap achter zich en wordt hipster. Geholpen door een vriend zegt hij zijn grauwe kostuum vaarwel en leert hij hoe hij moet dansen op rock ‘n roll. Een vrolijker leven is niet de enige winst, Mels veroverd ook het hart van Polza.

Het eigenlijke verhaal van Hipsters (jongen ontmoet meisje uit andere subcultuur en verandert om haar te veroveren) is flinterdun, maar de tijd waarin het zich afspeelt maakt het interessant. Zowel de overtuiging van de communisten als die van de hipsters komen aan bod.

Ondanks het flinterdunne plot en weinig sappig spel van hoofdrolspeler Anton Shagin weet regisseur Valeriy Todorovskiy de vaart in zijn film te behouden. Traditionele Russische accordeonmuziek wordt afgewisseld met showmuziek die niet misplaatst zou zijn op Broadway. Ook de flitsende kleuren, komische bijfiguren en verassende humor prikkelen meer dan genoeg om het verhaal te volgen. Eveneens noemenswaardig; Oksana Akinshina, bekend van Lukas Moodyssons Lilja 4-ever en Martin Koolhovens Het Zuiden, als Polza. Onwaarschijnlijk mooi en overtuigend.

Tale in the Darkness

Geen liefde, geen vriendelijkheid, geen levenslust, geen geluk. Na een minuut of tien vraag je je al af waarom hoofdpersoon Angelina zichzelf eigenlijk nog niet van kant heeft gemaakt.

Angelina werkt bij de kinderbescherming, onderdeel van de politie, in een Noord-Russisch kuststad. Haar bestaan is leeg en de mensen in haar omgeving zeuren dat ze moet trouwen. Maar het enige wat ze heeft is een vreemde verhouding met Dimych en haar wekelijkse danslessen, waar ze steevast langs de kant de andere paren gadeslaat omdat ze geen danspartner heeft. “Je bent een fucking oude droogkloot,” zegt een van de kinderen die ze onder haar hoede heeft.

Op basis van de woorden van het kind, besluit Angelina een nieuwe wending aan haar leven te geven. Althans, zo omschrijft het programmaboekje van het Leids Film Festival de stappen die Angelina zet. Wat de kijker daadwerkelijk voorgeschoteld krijgt is een deerniswekkende, treurige jonge vrouw, die rondhangt met vage types zonder dat het ook maar iets oplevert. De vage types worden overigens niet aan de kijker geïntroduceerd en duiken vanuit het niets op.

Nikolay Khomeriki schetst met Tale in the darkness een portret van een intens leeg bestaan. Met behulp van grauwe kleuren en minimalistisch acteerwerk van hoofdrolspeelster Alisa Khazanova lukt dat aardig, maar meer dan leegte is er niet.

Tsar

Tsaar Ivan de Verschrikkelijke is een dankbaar onderwerp voor de cinema. Zo maakte de Russische meester Sergej Eisenstein een trilogie over de gruwelijke heerser, waarvan het derde deel werd vernietigd door Stalin. Nu, in 2009, is er weer een Ivan-film.

Het is de zestiende eeuw. Rusland is in de greep van chaos en Ivan de Verschrikkelijke is ervan overtuigd dat hij tekens van boven kan ontvangen en hij ziet het Laatste Oordeel komen. Hij grijpt de absolute macht en ruimt elke vijand die hem in de weg staat uit de weg. In deze periode durft Philip, superieur van het klooster en Ivans beste vriend, zich tegen de tirannieke tsaar te verzetten. Wat volgt is een botsing tussen twee visies, moraliteit en rechtvaardigheid en tussen God en de mens.

Regisseur Pavel Lungin trekt alles uit de kast om van zijn film een waar spektakel te maken: overheersende epische muziek, bloederige veldslagen en nietsverhullende martelscenes. Verder is de keuze voor Pyotr Mamonov als Ivan de Verschrikkelijke zacht gezegd uitstekend. Op een bijna angstaanjagende wijze zet de acteur de akelige vorst neer.

Tsar is een wervelend, maar weinig vernieuwend historisch drama. Leuk voor Russen en liefhebbers van de Russische geschiedenis, maar voor de rest niet strict noodzakelijk.

Hilde

‘Hoe oud was Dietrich toen ze naar Hollywood vertrok?’ De oorlog is voorbij en actrice Hildegard Knef is ongeduldig. Ze wil weg, furore maken in Hollywood. Des te groter is de teleurstelling als het tegenvalt in Amerika. Hildegards leven wordt bepaald door filmbonzen, er zijn geen rollen voor haar en ze voelt zich eenzaam.

Een film over Hildegard Knef kon eigenlijk niet uitblijven. Knef was een van de belangrijkste actrices in na-oorlogs Duitsland en wordt vaak in een adem genoemd met Marlene Dietrich. Knef speelde in de eerste film die na de oorlog in Duitsland werd gemaakt (Die Mörder sind unter uns), veroorzaakte grote schande met een korte naaktsscene in de film Die Sünderin en werd met haar doorrookte stem naast actrice ook nog een van Duitslands grootste zangeressen.

Op het eerste gezicht lijkt Hilde een doodgewone biopic. We zien Hildegard, tijdens de Tweede Wereldoorlog letterlijk en figuurlijk vechten om te overleven en haar droom niet te vergeten. We zien haar opkomst, het drama, haar liefdes en diverse dieptepunten. Maar wie verder kijkt, merkt de bijzonderheden aan deze film al snel op. Er is met veel aandacht gewerkt aan dialogen, waardoor de kijker de meest kleine bijfiguren in drie minuten leert kennen. Al zien we sommigen de hele film niet meer terug, het schetst een uitermate goed beeld van de personen met wie Hildegard Knef zich inliet, wat haar gedrag weer verklaart. Ook het nationaal geweten van het na-oorlogse Duitsland en de Duitse identiteit is, door de twijfels van Hildegard, stilletjes verweven in de film.

Het is gemakkelijk om Hilde te bestempelen als de Duitse La Vie En Rose. Wat betreft de actrice die de rol van Hildegard Knef zou dat terecht zijn. Heike Makatsch (die zelf alle Knef liedjes zingt in de film) zet de Duitse legende op dezelfde legendarische manier neer als Marion Cotillard in de huid kroop van Edith Piaf. Gelukkig voor Makatsch staat zij in een beter uitgebalanceerde film dan collega Cotillard. Buiten de soms doorgedraaide scenes waarin Hildegard door het lint gaat, is Hilde een goed te behappen biopic die niet bol staat van overdreven drama. De keuze om de laatste jaren van Knef, waarin zij leed aan kanker, niet op te nemen in de film, dragen hier ongetwijfeld aan bij.

Parque Via

Beto dweilt, poetst, veegt de tuin, maait het gras en kijkt wat televisie. Op gezette tijden krijgt hij Lupe, een prostituee, op bezoek. Dat is zijn leven: hij past op het huis van een rijke familie en dat is het. ‘Verveel je je niet?’ Vraagt de makelaar die het huis moet verkopen. Een ferm “nee” is Beto’s antwoord.

De Mexicaanse regisseur Enrique Rivero eist met deze minimalistische film heel wat geduld van de kijker. De film kabbelt langzaam naar een climax. De kijker moet door heel wat herhaling en dialoog arme scenes heen. Gelukkig maakt het sympathieke hoofdpersonage alles goed. Beto laat ons – verwende rijke Westerlingen – zien hoe iemand gehecht kan zijn aan een eenvoudig leven. Door veel aandacht voor geluid (elke voetstap is hoorbaar) en documentair filmen, wordt de kijker meegezogen in Beto’s eenzame bestaan.

Tevens werpt Parque Via een snelle blik op het contrast tussen arm en rijk. Met nadruk op snel, want behalve de afstandelijke ontmoetingen tussen Beto en zijn bazin, krijgt de kijker daar weinig zicht op. Het leven van Beto is het meest belangrijk in Parque Via. Hij kan leven met de kloof tussen rijk en arm en hoe onduidelijk dat is, dus moet de kijker dat ook maar doen. Voor iedere andere film was het ontwijken van dit licht aanwezige thema funest geweest, maar voor een persoonlijk portret als Parque Via werkt het.

Paper Heart

‘Has anyone been in love?!’ Schreeuwt Charlyne Yi op een overvol plein in Las Vegas. Ze wil het graag weten. Ze is nog nooit verliefd geweest en echt begrijpen doet ze de liefde ook niet.

Charlyne Yi gaat op reis door Amerika om grip te krijgen op de liefde. De reis voert haar langs een gescheiden man, highschool sweethearts van in de zestig, biologen en trouw ambtenaren in Las Vegas. Ondertussen wordt de naieve Charlyne zelf verliefd op acteur Michael Cera (bekend van de film Juno).

Paper heart is een speelfilm, maar wordt gepresenteerd als documentaire. De markante persoonlijkheden die door Charlyne geïnterviewd worden, zijn werkelijkheid. De liefde tussen Charlyne en Michael is fictie. Doordat dat laatste ook wordt gebracht als werkelijkheid, bevat de film een aantal komische momenten waarop de zogenaamde “crew” van de documentaire romantische momenten verstoord. Aan de andere kant wordt de naïviteit van Charlyne op den duur irritant en ongeloofwaardig.

Paper Heart is een originele kijk op de liefde, ondersteunt met verhalen van echte mensen en mooi poppenspel. Niet geschikt voor cynici.

Das Weisse Band

Behoeft Michael Haneke nog enige introductie? Goed, een snelle dan: Funny Games, La Pianiste, Caché, beklemmende narigheid, weinig zaligmakend. Zijn nieuwe film Das Weisse Band, die in Cannes een Gouden Palm won, past prima in het rijtje thuis.

Noord-Duitsland,1913. Nog niets wijst erop dat het spoedig oorlog zal worden. Een kleine, protestantse dorpsgemeenschap leidt hun eigen leven met eigen normen en sociale structuren. De baron, de dokter, de priester en de leraar zijn de belangrijkste figuren in het dorp. In de kleine gemeenschap verdwijnen kinderen, die dan mishandeld teruggevonden worden. Een heksenjacht, onder leiding van de priester begint. De kijker beleeft dit gegeven vanuit het perspectief van de leraar, die uit een ander dorp komt. Hij staat dus niet helemaal in de gemeenschap. Op deze manier houdt Haneke de kijker enigszins op afstand; de kijker die in het begin net zo’n vreemde is als de onderwijzer. De titel van de film verwijst naar een wit lint, die de kinderen van de priester krijgen omgebonden nadat ze ongehoorzaam zijn geweest. Het lint dient hen te herinneren aan hun deugd en onschuld.

Filmisch is Das Weisse Band een waar genot: Langgerekte shots van het dorpslandschap, rustgevende voice-over van de leraar (gespeeld door de debuterende Christian Friedel), precies goed gedoseerde inzet van muziek. Maar bovenal: De film is totaal in zwart wit.  Haneke maakte die keuze om de kijker op afstand te houden. En dat lukt. Het is eveneens prettig dat de verminkte kinderen niet in beeld komen; het gegeven is er en de kijker mag verder zelf zijn fantasie gebruiken. Haneke neemt zijn publiek duidelijk serieus.

Zoals in al zijn films, werpt Haneke weer een zwarte blik op het menselijk doen en laten. Ook toont hij aan dat kinderen onmogelijk deugdzaam kunnen handelen als het leven van hun ouders vol zit van afgunst en kwaad. De ouders op hun beurt ontkennen dat de kinderen buiten hun boekje gaan, om hun eigen falen onder het tapijt te vegen. Kortom: genoeg stof om over na te denken totdat de volgende nare Haneke film voor de deur staat.

Meisjes

Aanrijding in Moscou, een lieve film over de ontluikende liefde tussen vrachtwagenchauffeur Johnny en de 41-jarige moeder Matty, was vorig jaar een succes op vele internationale festivals. De zelfde makers brengen ons nu Meisjes.

Wanneer haar man overlijdt, komt Claire weer in contact met haar jongste zoon Alexander, die zichzelf Sid noemt. Sid is muzikant en niet bijster succesvol. Claire, nu bijna zeventig, zat in de jaren vijftig met haar vriendinnen Lutgard en Magda in een rock ‘n roll bandje. Wanneer Claire erachter komt dat Sid in de financiele problemen zit, besluiten zij en haar vriendinnen hem te helpen door weer te gaan zingen. Sid stelt echter een voorwaarde. Ze moeten zich aanpassen aan de muziek die hij maakt: Hiphop.

Dit gaat natuurlijk niet zonder slag of stoot. De dames betitelen Sids muzikale uitspattingen aanvankelijk als vulgair en riool muziek. Maar langzaam aan beginnen de zeventigers waardering te krijgen voor de muziek en wordt er hard gerepeteerd. Ze worden zelfs geselecteerd voor een belangrijke talentenavond.

Regisseur Geoffrey Enthoven ontkomt niet aan cliché’s in zijn film. De twee zonen van Claire, grote tegenpolen, die tegenover elkaar komen te staan omdat ze allebei het beste met hun moeder voor hebben. De tegenwerkende buitenwereld wanneer de vrouwen weer plezier hebben en hard naar een doel toewerken. De film had makkelijk zonder die voor de hand liggende motieven gekund, want de personages zijn markant genoeg om een film op te laten draaien.

Ook de scherpe dialogen maken alle cliché’s goed. De chemie tussen de acteurs is prettig en vooral Marilou Mermans, die de rol van Claire speelt, is in staat het contrast tussen de jeugdigheid en angsten van haar personages voelbaar te maken. Ze draagt haar rol op een wijze waarop Catherine Deneuve dat zou doen.

Telstar

Muziek producent Joe Meek kwam net zo snel op als hij weer ten onder ging. Zijn baanbrekende technieken en vernieuwende muziek was hij de grootste onafhankelijke platenproducent in Groot-Brittannië. Zijn commerciele succes duurde niet lang en Meek belandde in de schulden en depressies. Acteur en regisseur Nick Moran werpt met Telstar een blik op Meeks opkomst en ondergang.

In 1962 schreef Joe Meek met Telstar zijn grootste succes. De groep The Shadows stonden er vijf weken mee bovenaan in de hitlijsten, het was de eerste plaat van een Britse groep die op nummer 1 belandde in de US Hot 100 en Meek won er de Ivor Novello Award mee. Het succes was ongekend, maar een Franse muziekschrijver klaagde hem aan wegens plagiaat, Meek belandde in de schulden en schoot uiteindelijk zichzelf dood. Een jaar na zijn dood stelde de rechter Meek in het gelijk met betrekking tot de plagiaat zaak.

Telstar zoomt niet alleen in op de gemoedstoestand van Meek, maar ook op de levens van de bandleden waarvoor hij produceert. Helaas, want de grappen en grollen van de bandleden op tournee dragen niet bij aan inzicht in Meeks situatie. We komen niet achter de herkomst van zijn depressies en paranoia. Zijn amfetamineverslaving komt voor de kijker eveneens uit het niets.

Desalniettemin is Telstar een aangename acteursfilm door overtuigend spel van Con O’Neill, die de rol van Joe Meek vertolkt. Noemenswaardig is ook de plezante bijrol van Kevin Spacey als plastic fabrikant Major Banks.

Aangevreten lichamen, platgebrande dorpen, gewonde kinderen: geen enkele waarheid uit Darfur blijft de kijker bespaard. En dat is nodig. Niet alleen de schokkende beelden schreeuwen dat, maar ook het hele leger aan deskundigen dat Freedman laat aantreden. Op één na dan, want de woordvoerder van de Soedanese regering, Abdulrahman Al-Zuma, beweert dat er weinig aan de hand is. ‘Wij hebben geen dingen als genocide.’

Het conflict in Darfur begon in 2003, toen het Soedanese leger werd aangevallen door de Darfurse rebellengroepen JEM en SLA. De Arabische militie Janjaweed greep in, met steun van de Soedanese regering. Wat volgde was een systematische etnische zuivering. De Janjaweed brandden de dorpen van de Afrikaanse stammen plat, vernietigden hun gewassen en moordden hun vee uit. Ondanks het officiele vredesakkoord uit 2006, worden er tot op de dag van vandaag Darfurianen verkracht en vermoord. Sand and Sorrow legt gedegen uit wat de precieze achtergronden van het conflict zijn. En hoewel de uiteenzetting over de totstandkoming van het vredesakkoord minder solide is, wordt het hoe en waarom rond de ellende in Darfur goed duidelijk.

Regisseur Freedman probeert in deze film zo’n beetje alle kanten van de genocide te belichten. Een nobel streven, maar onmogelijk in anderhalf uur. Freedman wil alles tegelijk: slachtoffers een stem geven, de nalatigheid van het Westen aan de kaak stellen, de media aanklagen wegens het te weinig aandacht geven aan de kwestie, en laten zien hoe moeilijk het is om hulp te verlenen in en om de vluchtelingenkampen. Ook wordt de kijker overspoeld met meningen van te veel deskundigen.

De andere kant van de medaille is dat de overvloed aan informatie en kenners de vorm en het ritme van de film ten goede komt. Freedman wisselt beelden van onderhandelende leiders af met verhalen uit het veld, bijvoorbeeld die van Sabina Blay, een lid van de Civilian Police Force die verkrachte vrouwen bezoekt in de vluchtelingenkampen. Ook de tekeningen, gemaakt door Soedanese kinderen in de kampen dragen bij aan de variatie binnen de film. Verder is de keuze voor George Clooney als verteller een goede, aangezien de acteur en Darfur-activist een fijne, zalvende stem bezit.

Sand and Sorrow heeft een mooi doel, maar door te veel middelen is het geheel wat onoverzichtelijk. Het is te hopen voor die miljoenen vluchtelingen dat dat doel, meer aandacht voor de slachtoffers van het conflict, bereikt wordt.

Jeanne is een jonge vrouw van begin twintig. Ze woont samen met haar moeder Louise in een voorstad van Parijs, de twee hebben een hechte band. Jeanne is op zoek naar een baantje als secretaresse, maar zonder veel overtuiging. Haar moeder regelt een sollicitatiegesprek bij de Joodse advocaat Bleistein, een vroegere vriend. Het loopt uit op niets. Het kan Jeanne weinig schelen; ze is verliefd. Dromerig skeelert ze met haar geliefde door de bossen. Een terugkerend tafereeltje dat mooie shots van blauwe luchten en fel groene struiken oplevert. Een verliefde Jeanne betekent echter dat zowel moeder Louise als de kijker minder grip op haar krijgt. Wanneer Jeannes vriend wordt neergestoken en haar laat vallen, raken we haar helemaal kwijt.

De sores van Jeanne worden afgewisseld met scènes uit het leven van Samuel Bleistein en zijn familie. Hoe Bleistein zich profileert in het openbare leven, de bar mitswa van kleinzoon Nathan, de weer opbloeiende liefde tussen zijn zoon en ex-schoondochter: Téchiné toont alles. Hoe sympathiek en grappig deze personages soms ook zijn, de verhaallijn rond deze familie is wat overbodig en storend in het geheel.

Vanuit het niets zien we Jeanne met een mes voor de spiegel staan. Ze maakt een snee achter haar oor, een aantal in haar wangen en snijdt een stuk haar af. Vanwege het dicht op de huid filmen van dit moment en minimaal gebruik van muziek, is deze scène zeer indringend en realistisch. Dichterbij Jeanne komen we bijna niet. Waarom ze aangifte doet van een aanval, waarom ze juist de Joodse gemeenschap hierin betrekt, we weten het niet. ‘Ik wou liefde, maar kreeg het tegenovergestelde,’ zegt Jeanne als de situatie geëscaleerd is. Wijzer dan deze uitspraak wordt de kijker niet.

Een grote meerwaarde aan La Fille Du Rer is het acteerwerk van alle acteurs. Alle personages, onnodig of niet, worden sterk neergezet door hun vertolkers. Zo komt de kijker door het natuurlijke spel van hoofdrolspeelster Émilie Dequenne iets dichter bij de ondoorgrondelijke Jeanne. Toch zorgt Dequenne ervoor dat we niet té dichtbij komen, om het mysterie van het personage en haar daad in stand te houden. Maar de absolute ster van de film is toch Catherine Deneuve. Met subtiel spel legt ze de emoties van een moeder in een moeilijke positie bloot.

Regisseur Téchiné probeert het “waarom” van een incident dat heel Frankrijk overhoop haalde te achterhalen. Téchiné komt dicht bij de aanstichtster van het incident, maar er blijft raadsel en ruimte voor de kijker om de waarheid zelf te creeëren. De rol van de media, die sterke invloed hadden op de opschudding rond de gebeurtenis, blijft helaas onbesproken in de film.

De Westers ingestelde Emre heeft het vanaf het begin al moeilijk in het primitieve Koerdische dorp. Er is geen stromend water, hij moet op de eerste lesdag kinderen op straat op zoeken om te kijken waarom ze niet naar school komen en maar weinig dorpelingen spreken Turks. Toch komen er al snel kinderen naar het schooltje. Er is respect voor meester Emre, maar de taalbarrière maakt alles moeilijk. Kinderen naar hun namen en die van hun ouders vragen, neemt een lange tijd in beslag. ‘Het is alsof ik tegen een muur praat,’ zegt de jonge leraar als hij met zijn moeder telefoneert,’ ze verstaan niets van wat ik zeg.’ Maar Emre beschikt over een engelengeduld dat bijna vergelijkbaar is met dat van de Franse leraar Georges Lopez uit de gelauwerde documentaire Être et avoir. Emre blijft zijn leerlingen in het Turks opdrachten geven, leert hun letter voor letter de klanken van de Turkse taal en corrigeert elk woord dat de kinderen fout uitspreken. Plichtsgetrouw leert hij de jongste kinderen hun eerste Turkse woorden opschrijven en laat hij de vierde klassers de Turkse eed opzeggen.

Naast het boeiende onderwerp draagt de vloeiende,gevarieerde vorm ook bij aan de kwaliteit van On the Way to School. Scènes van Emre voor de klas worden afgewisseld met telefoongesprekken met zijn moeder. Die telefoongesprekken zijn overigens een rode draad door de documentaire. De gesprekken, waarin Emre zijn frustratie over zijn werk uit, zijn voor de kijker een uitstekend middel om er achter te komen hoe de jonge docent zich voelt. De ontbrekende interviews met Emre zijn dan ook geen gemis. Ook het prachtige Turkse landschap wordt niet vergeten door de makers; de kijker wordt veelvuldig getrakteerd op wijdse shots van de omgeving.

On the way to school is een overzichtelijke documentaire. Er wordt niet alleen een jaar uit het leven van een leraar en zijn leerlingen getoond, maar ook krijgt de ingewikkelde Koerdische kwestie een menselijke kant.

Documentairemaakster Mercedes Stalenhoef ontmoette Carmen tijdens een vakantie in Roemenie. Ze raakte geinteresseerd in de dromen van Carmen en besloot haar te gaan volgen. Stalenhoef wist niet van te voren dat de Britse komiek Sascha Baron Cohen als Borat naar Glod zou komen en daar opnames zou maken voor zijn film. In het begin van de documentaire ligt de focus dan ook op het dagelijks leven en de dromen van Carmen. Je ziet haar zwijmelen bij Spaanse soaps, kibbelen met haar moeder, werken in de winkel van haar ouders en mijmeren over met wie ze moet trouwen.

Het verloop van de documentaire is chronologisch en dus is de overgang van Glod voor Borats komst en Glod na Borats komst des te groter. De inwoners van Glod willen geld als ze gefilmd worden en zijn onder de indruk van ´die filmploeg uit Amerika´. Wanneer de Glodianen erachter komen dat Borat ze heeft afgeschilderd als achterlijke Kazachstanen, zijn ze woest. Het dorp wordt overspoeld door cameraploegen van de Roemeense televisie, maar ook door het Amerikaanse ABC en het Duitse ZDF. Er heerst complete chaos in Glod. De dorpelingen hebben het vertrouwen in cameraploegen totaal verloren. De advocaten Michael Witti en Ed Fagan krijgen lucht van de zaak en willen Borat aanklagen. Ion, Carmens vader, heeft het beste voor met het dorp en besluit met de advocaten mee te werken zodat er geld binnenkomt om het dorp te verbeteren. Er komt echter nooit een rechtzaak en wederom voelen de Glodianen zich voor lul gezet.

De kracht van Carmen Meets Borat ligt in de balans. Tijdens de Borat gekte gaat Carmens persoonlijke leven gewoon door. Stalenhoef laat de ontwikkelingen op beide gebieden zien, zonder dat het verwarrend wordt. Maar de film is vooral een succes vanwege de markante persoonlijkheden die in het dorpje Glod wonen, de observerende Carmen en de absurditeit van de gebeurtenissen. In een speelfilm was dit alles te bizar geweest, maar de authenticiteit maakt het alles goed. Des te spijtiger is het feit dat de dvd geen extra´s bevat.

Deze hele zin lijkt de essentie te bevatten van Platform, de voorstelling naar het boek van Michel Houellebecq. Het boek deed bij zijn verschijning in 2001 veel stof opwaaien. De expliciete kritiek op de Islam leidde tot vele beschuldigingen door mensenrechten- en moslimorganisaties aan het adres van Houellebecq. Een rechtzaak bleef niet uit, maar het liep goed af voor Houellebecq: De uitspraken die hij in het boek deed vielen binnen de kaders van het recht om kritiek op religies te uiten.

Onder leiding van regisseur Johan Simons bracht het Vlaamse gezelschap NTGent twee seizoenen terug een theaterbewerking van Platform op de planken, die nu hernomen is als Topstuk. Dit stuk is de zeer veelzijdige Simons op het lijf geschreven. Eind jaren ’90 richtte hij zich na Griekse Tragedies en Boerenstukken plots op voorstellingen die meer maatschappelijk gericht waren en politieke thema’s werden niet geschuwd. Ook Platform staat bol van maatschappelijke thema’s: terrorisme, de overmatige rijkdommen van de Westerling, aanwezigheid van de Islam in het Westen en het kapitalistische systeem worden flink onder de loep genomen.

Waar in het boek alles ten einde komt, daar begint Simons zijn verhaal. Een zelfmoordterrorist pleegt een bomaanslag. Met een daverend kabaal komen de decorstukken uit de lucht vallen. Het puin na een terroristische aanval wordt zichtbaar: Matrassen, stukken piepschuim, plastic stoelen en tuintafels liggen op een grote hoop. Op de achtergrond branden rode lampen als vuur. Het puin is het uitgangspunt van het verhaal. Het tot leven komen en de ondergang van de personages gebeurt in het puin. Zo wordt Valérie, een van de hoofdpersonen die omkomt bij de bomaanslag, uit de brokstukken gesleept,op een plastic stoel gezet en tot leven gewekt. Zo begint het liefdesverhaal van Michel en Valerie, een uitzonderlijk stel. Hun relatie is gebaseerd op seksuele aantrekkingskracht en groeit daarna pas uit tot een liefdesrelatie.

’Wij Westerlingen kunnen ons lichaam niet meer aanbieden als een aangenaam ding. Wij zijn zo doordrongen van onze rechten als individu dat wij alles willen voorkomen afhankelijk te zijn van een ander.’ Zegt Michel. De relatie tussen hem en Valérie is dus als een wonder. Ze roemen de vrije seks van de minder bedeelden, ze verafschuwen het kapitalisme van het Westen. Ze richtten seksvakantiedorpen op in verschillende uithoeken van de wereld, maar zijn daarvoor evengoed afhankelijk van het kapitalistische systeem.

Het seksleven en wilde plannen worden voornamelijk gepresenteerd door Michel (Steven van Watermeulen) en Valérie (Els Dottermans) zelf. Monologen, waarvan de teksten letterlijk uit het boek van Houellebecq lijken te komen, worden afgewisseld met dialogen tussen het stel. Heftige uitbarstingen worden gevolgd door stiltes waarbij de mimiek en lichaamstaal van de acteurs goed tot hun recht komt. Ondanks de vele paradoxen en boodschappen die het stuk rijk is, is Platform een goed lopende voorstelling waar een ieder zijn eigen interpretatie in kwijt kan.

Platform, door NTGent.
Regie Johans Simons.
Stadsschouwburg Utrecht (13/10/07).
Tournee.